Geschiedenis

800

Er staat een kleine houten kapel op de plek waar nu de Der Aa-kerk staat. De kapel wordt gebruikt door schippers, op de plek van de Vismarkt is een havenkom met een uitvaart naar het riviertje de A.

1200

Begin 1200 wordt de kapel tot parochiekerk verheven. Er mag nu gedoopt en begraven worden en er mogen sacramenten worden verleend. Op de plek van de houten kapel wordt een stenen kruiskerk gebouwd ter ere van Maria, Sint Nicolaas en alle andere heiligen.

De Der Aa-kerk is een echte schipperskerk. Sint Nicolaas is de beschermheilige van de schippers. De drie gouden ballen op het dak herinneren aan de wijding aan Sint Nicolaas, het getal drie komt telkens terug in de legenden over Sinterklaas. Zo redde hij drie dochters van een arme man van een onzeker leven in de prostitutie door hen ieder een goudklomp als bruidsschat te geven.

Maria heeft haar naam aan de kerk gegeven: Onze lieve vrouwe ter A. Later is dit verbasterd tot Der Aa-kerk en nog weer later tot Akerk. Na de restauratie is er gekozen om de oude naam, Der Aa-kerk, weer in ere te herstellen.

1246

Otto III, Bisschop van Utrecht, bevestigt op 4 april de, door een eerdere Otto verleende, rechten aan de parochiekerk gewijd aan Maria en Nicolaas. Dat is voor het eerst dat de Der Aa-kerk ergens wordt genoemd.

Bouwstijl 13e eeuwse kerk: Driebeukige kruisbasiliek met halfronde absiden. De vorm daarvan kun je nog zien in de vloer van het koor. In deze absiden stonden altaren ter ere van Maria en Sint Nicolaas. Van de uiteinden van de kruiskerk kun je in de buitenmuur aan de zuidzijde nog sporen zien (vlak naast de sacristie). De kerk had een romanogothische bouwstijl. De bouw van de Der Aa-kerk loopt bijna gelijk op met die van de Martinikerk.

1465

Wanneer in 1400 de Martinikerk het koor vergroot, doet de Der Aa-kerk dat in 1425 ook. Hierna vergroot en verhoogt men het schip. De gewelven zijn nu 26 meter hoog, een meter hoger dan de Martinikerk. De bouwstijl wordt meer gotisch, dat is vooral te zien aan de hoogte en de ramen. Als de verbouwing rond 1465 klaar is, telt de kerk in het vergrootte koor negentien altaren.

1495

Na de verbouwing begint het beschilderen van de gewelven. Waar de Martinikerk scènes uit het leven van Christus laat zien, concentreert de schilder van de Der Aa-kerk zich op de opstanding en wat daarna komt: Emmaüsgangers, de Hemelvaart en de uitstorting van de Heilige Geest. In de zijbeuken de Arma Christi, de martelwerktuigen. De gewelfschilderingen worden in 1495 voltooid.

1594

Het jaar van de reformatie in Groningen. Bommen van Prins Maurits beschadigen de toren. Nadat de Staatse troepen Groningen hebben veroverd, moet alles wat herinnert aan de Katholieke periode verdwijnen. Op 2 augustus worden de altaren ontmanteld. De kleurige kerk wordt witgekalkt. Maar alles gebeurt rustig, dus zonder ‘beeldenstorm’. Het woord komt centraal te staan, de preekstoel krijgt de centrale plaats in het schip. Op 14 augustus 1594 vind de eerste prediking weer plaats

1603

In 1603 maakt men een afscheiding tussen koor en schip, het schip wordt vanaf nu alleen nog maar voor het avondmaal gebruikt. De protestantse inrichting is sober, de enige versieringen zijn de tekstborden op de koorpilaren, omlijst door geschilderde cartouches.

1671

De toren wordt getroffen door de bliksem en stort in. Het herstel komt moeizaam op gang, ook door het beleg in 1672 van de bisschop van Munster, Bernard van Galen (in Groningen nog steeds bekend als Bommen Berend). 

1710

De toren stort opnieuw in, nu zonder aanwijsbare aanleiding. Kennelijk was de herbouw van matige kwaliteit geweest. Bij deze ramp komen twee vrouwen om. Ook de woningen die aan de noord- en westkant van de kerk gebouwd waren, werden vernield. De ramp zou niet te overzien zijn geweest als de kerk op zondag was ingestort. De instorting van de toren neemt het westelijke gewelf mee in zijn val, vandaar dat van het lijdensverhaal van Christus nu een deel ontbreekt. Ook het meesterwerk van de beroemde orgelbouwer Arp Schnitger (kijk hier voor meer informatie over het orgel in de Der Aa-kerk) gaat verloren. Als de stadsbouwmeester Allert Meijer in 1718 de toren herbouwt in zijn nu nog bekende vorm, komt er een eind aan een halve eeuw rampspoed.

Franse tijd:

In de Franse tijd rond 1795 wordt de kerk als militaire opslagplaats gebruikt. Ook van 1811-1812 wordt het koor van de kerk door de Fransen gebruikt als opslagplaats en paardestal. 

1814

Na vertrek van de Fransen wordt de kerk weer voor de eredienst in gebruik genomen. Er komt zelfs weer een orgel: een ‘afdankertje’ uit de Broerkerk. Kijk hier voor meer informatie over het orgel in de Der Aa-kerk

1976

De kerk wordt gesloten, want bezoekers lopen het gevaar stenen op hun hoofd te krijgen. Bij bouwkundig onderzoek kwamen grote gebreken aan fundering en pijlers naar voren. Meteen werd een begin gemaakt met de restauratie. Wegens geldgebrek liggen de werkzaamheden in 1983 een tijdje stil, maar uiteindelijk is het bouwkundige werk in 1987 gereed. Grote winst: prachtige laat-middeleeuwse gewelfschilderingen zijn na vele eeuwen weer onder het witkalk tevoorschijn gekomen.

2006

Het besef dringt door dat een groot, onderhoudsintensief gebouw in het hart van de stad alleen bestaansrecht heeft als het gebruikt wordt. De Der Aa-kerk wordt voorzien van moderne toiletten en professionele ruimtes voor catering e.d. Ook wordt de pleisterlaag van 30 jaar geleden vervangen. Het monumentale karakter blijft onaangetast. De Der Aa-kerk leeft.

2016

De Der Aa-kerk staat nog steeds midden in de samenleving. Het is een gebouw dat bruist en leeft en wordt verhuurd voor diverse evenementen, zoals concerten, beurzen, lezingen, huwelijken en recepties.

Delen via

Meld je aan voor de nieuwsbrief

    blgroningen

    Volgen